WO I was een oorlog die zich op de grond afspeelde. Reliëf was hierbij van levensbelang: een minimaal hoogteverschil kon leven of dood betekenen. Om die reden was de zuidelijke flank van de rug van Hooglede een strategische schakel in de Duitse verdedigingslinie. In en rond het dorp ontstonden tijdens de oorlog vier begraafplaatsen – die later werden samengevoegd tot de huidige aan de Beverenstraat.

Ook vandaag is de strategische ligging nog voelbaar. De begraafplaats heeft een sober en terughoudend karakter dat bewust verschilt van de Britse en Amerikaanse oorlogsbegraafplaatsen in de regio. Platte grafstenen liggen orthogonaal in het gazon, hier en daar staan ruw uitgehakte basalten kruisen in groepjes van vijf. Vanaf de entree aan de zuidzijde loopt het maaiveld ruim zeven meter op naar de Ehrenhalle aan de noordzijde. De hoogteverschillen vormen de ruimtelijke opbouw van een ritueel: met gebogen hoofd loopt de bezoeker tussen de graven omhoog. Eenmaal boven opent het landschap zich vanuit de Ehrenhalle, met een indrukwekkend zicht op de Mandelvallei en het centrum van Roeselare. Die horizon is het orgelpunt van de enscenering.

De nieuwe onthaalsite vormt het begin van het traject, de voorbereiding. De bezoeker betreedt de gebroken vloer, wordt zich bewust van de bijzondere plek, en loopt dan langs de natuurstenen muur naar de entree van de begraafplaats.

Het ontwerp is tegelijk een toevoeging aan de ruimtelijke compositie van de begraafplaats en een functionele onthaalzone. Zonder letterlijk de verwoesting van de oorlog op te roepen, legt de metafoor van een gebroken en fragiel schervenlandschap subtiel de link met WO I.

De vloer is opgebouwd uit geborsteld donker beton. Het egale vlak bestaat uit een zorgvuldig ontworpen barstenpatroon, geïnspireerd op krimpscheuren zoals die ontstaan bij uitdrogende klei – een verwijzing naar het landschap van 1914-1918. De donkere kleur abstraheert de vloer van zijn omgeving. Bij regen wordt het oppervlak spiegelend en reflecteert de hemel; in de zon trekt het beton droog en mat in. Zo verandert de vloer mee met het weer en het licht van de dag.

De vloer biedt ook parkeerruimte. Parkeervakken voor auto's en fietsen zijn gemarkeerd door rechte insnijdingen in het beton. Om het terrein toegankelijk te maken voor rolstoelgebruikers werd de helling van de Rug van Hooglede teruggebracht van meer dan vier procent naar twee procent. Het hoogteverschil die daarbij ontstond, vormt een natuurlijke zitrand. De vloer loopt over in een zoom van wilde beplanting, die aansluit bij de bomen en hagen van de begraafplaats. Er is geen harde grens – de site gaat geleidelijk over in haar omgeving.

De beplanting gaat subtiel in dialoog met de vloer. Waar het beton donker en gebroken is, is de beplanting fragiel en kleurrijk – een bewuste tegenstelling die de zintuigen op scherp zet. Langs de aangrenzende akker groeien inheemse kruiden – klaprozen voorop – als ecologische buffer en bewuste echo van het herstel dat na de Groote Oorlog begon. Verder is een groot deel van het terrein ingezaaid met een mengsel van inheemse grassen aangevuld met bloeiende vaste planten dat doorheen het jaar van karakter wisselt: van wilde krokussen in het vroege voorjaar tot polvormige grassen en uitgebloeide bloemhoofden in de winter.

De gebroken betonvloer biedt parkeerruimte voor auto's, bussen en fietsen en is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Twee subtiele overgangen over de bestaande greppel vormen de toegang – nauwelijks meer dan een plank boven het water, bewust onopvallend.

Tijdens de wedstrijdfase werd in eerste instantie bewust gekozen voor een onthaalsite zonder paviljoen – de begraafplaats zelf moest spreken. Na de gunning vroeg de opdrachtgever alsnog om een paviljoen met toilet. Dat resulteerde in het Six Vaults Pavilion, ontworpen door Gijs Van Vaerenbergh: zes rondbogen in wit beton, die de buitenruimte structureren en de onthaalsite van ver aankondigen. De bogen kaderen het zicht op de begraafplaats, laten licht en wind door, en bieden beschutte verblijfsruimte voor bezoekers en groepen. Wit tegenover zwart, glad tegenover gebarsten, opgaand tegenover horizontaal – paviljoen en vloer versterken elkaar door hun contrast.

Breekbaar Land toont hoe een ontwerp op verhalende wijze een nieuwe laag kan toevoegen aan de scenografie van een bestaande erfgoedsite, en tegelijk bijdraagt aan de nieuwe identiteit van die plek. Het project werd in 2018 opgenomen in het Nederlands Jaarboek voor Landschapsarchitectuur en Stedenbouw, en werd in 2019 in Vlaanderen genomineerd voor de Prijs Publieke Ruimte.