Herentals binnen en buiten de ring, stationswijk en tuinwijk: de Groene Vaart hecht stadsdelen opnieuw aan elkaar en vervaagt de grens tussen binnenstad en buitenstad. Het wordt een verbindende ruimte op stadsniveau, die aan elk deelgebied een eigen identiteit geeft. Zo krijgt de voormalige zwaaikom een bomenplein, komen er terrassen aan het Hofkwartier, een uitgebreid Begijnhofpark, een veilige schoolomgeving, en een herwaardering van de jachthaven als onthaalpoort voor fietsers en watertoeristen.

De Groene Vaart is meer dan een nieuw straatprofiel – het is een idee over wat Herentals kan worden: een stad die haar breuklijnen heelt, en haar wijken en mensen via de publieke ruimte met elkaar verbindt. Tegelijk herdenkt de Groene Vaart de parkeerlogica van het stadscentrum, hertekent de waterhuishouding en schept ruimte voor nieuwe woonontwikkeling langs de randen. Herentals trekt hiermee voluit de kaart van een duurzame, klimaatadaptieve en aantrekkelijke stadskern.

Het ontwerp van de Groene Vaart rust op vier principes.

Eerst: kant kiezen. Door fietsers en voetgangers aan de ene zijde van de straat te concentreren en gemotoriseerd verkeer aan de andere, ontstaat een heldere, veilige en leesbare infrastructuur – en maximaal aaneengesloten groen. Het conflictvrije dubbelrichtingsfietspad vormt de ruggengraat van de Groene Vaart, en sluit het centrum van Herentals aan op de omliggende wijken.

Twee: water zichtbaar maken. De centrale ligging van de as binnen het stedelijk rioolstelsel biedt kansen om het watersysteem van Herentals veerkrachtiger te maken. Op plekken met verhoogd overstromingsrisico wordt regenwater omarmd en zichtbaar gemaakt in de publieke ruimte – als echo van de Kempische vaart die hier ooit lag.

Drie: groen toevoegen en hanteren als systeem. De transformatie van de sterk verharde as naar een Groene Vaart geeft de stad een nieuwe uitstraling. Bomen en een kruidenrijke ondergroei vormen de basis: eenvoudig, beheervriendelijk en ecologisch waardevol. De beplanting werkt als klimaatregulator, verbetert de luchtkwaliteit en creëert een aangename leefruimte voor beweging en ontmoeting.

Vier: kansen voor stedelijke ontwikkeling aan de stadsrand. Een sterke publieke ruimte is de basisvoorwaarde voor goede stedenbouw. Langs de Groene Vaart liggen ontwikkelkansen die synergie zoeken met het groen en de beeldkwaliteit van de as kunnen versterken – van kleinschalige woonontwikkeling tot de transformatie van grotere sites.

De Groene Vaart bestaat uit een reeks plekken, elk met een eigen karakter. Aan het westelijke uiteinde, waar het treinspoor de stad doorkruist, ligt het meest strategische moment van de as. De geplande ondertunneling van de spoorbundel wordt aangegrepen voor een royale landschappelijke doorgang – die de binnenstad rechtstreeks verbindt met de vallei van de Kleine Nete. Station, stadspark en centrum smelten samen in een aantrekkelijke verblijfsruimte, omzoomd door bomenrijen.

Bij de voormalige zwaaikom – de brede bocht waar ooit de binnenschepen keerden – ontstaat het Zwaaikomplein: deels verhard als markt- en evenementenruimte, deels omgevormd tot waterplein – dat bij hevige regenval het overtollige water opvangt, en tegelijk het geheugen van de vaart zichtbaar maakt. De huidige FOD-gebouwen maken op termijn plaats voor nieuwe woon- en werkfuncties met levendige plinten – in direct contact met de groene buitenruimte.

Langs de Augustijnenlaan en de Belgiëlaan wordt de geschiedenis van de Kempische vaart opnieuw zichtbaar gemaakt: kaaimuren en natuurlijke oevers wisselen elkaar af, boomrijen omlijsten de ruimte zoals ze dat ooit langs de vaart deden. De detaillering van luifels, zitelementen en bushaltes verwijst naar de bruggen en sluizen van weleer.

Ter hoogte van de voormalige infirmerie verbond een brug ooit het Hofkwartier met de overzijde. Hier komen de Vaartterrassen: een autovrije verblijfsplek aan een groenblauwe zone, gekoppeld aan het historische hart van Herentals. De infirmerie zelf krijgt een nieuwe publieke functie met horeca, uitkijkend over het water.

Zuidelijker krijgt het Begijnhofpark een eigentijdse uitbreiding. De parkranden bieden ruimte voor kleinschalige bebouwing op mensenmaat, stadsvoedseltuinen en boomgaarden. Daarnaast wordt het park ingezet voor waterberging en infiltratie. Kinderopvang Hummeltjeshof krijgt een prominente plek in het nieuwe geheel.

Aan de oostelijke rand van de stad, voorbij de ring, maakt het huidige bebouwde stadsweefsel plaats voor nieuw stadslandschap. De jachthaven krijgt oevervegetatie met gele lis en kattenstaart, open water en vogels, en wordt uitgebreid met een ruime passantenhaven voor recreatieve vaart. Een nieuw paviljoen met terras aan het water wordt de schakel tussen de haven en de fietsroute.

De havenuitbreiding volgt gedeeltelijk het traject van de oude Kempische vaart richting de binnenstad. Hier kunnen een helofytenfilter en een informele zwemplek worden geïntegreerd. Een fietsbrug over het voormalige kanaal vergroot de beleving van het water en maakt het paviljoen zichtbaar vanop de route.

Voor de aangrenzende tuinwijk – vandaag tamelijk geïsoleerd van de rest van de stad – wordt de Onthaalpoort Jachthaven ook een ankerpunt: een betekenisvolle publieke plek die de wijk met de Groene Vaart verbindt.

Het ontwerp voor de Groene Vaart won in 2024 de Open Oproep van het Team Vlaams Bouwmeester voor het masterplan en beeldkwaliteitsplan van de ABO-as. De ambities uit het wedstrijdontwerp worden nu verder ontwikkeld.

De Groene Vaart is een ambitieus stadsverhaal dat de komende jaren geschreven wordt – samen met de stad, de buurt en alle betrokkenen.