Masterplan binnengebied Schaliken
& herinrichting stadspark Herentals
Ontwerp korte en lange termijn binnengebied
Stad Herentals
Stadspark, Herentals
Claire Laeremans, Kejo Van Asbroeck
Brut - Talboom
2015
Winnar publieksprijs publieke ruimte 2020
De opgave was meervoudig: het binnengebied ontsluiten als een kwalitatieve groene ruimte midden in de stad, 't Loopke omvormen tot een volwaardige langzame verbinding tussen Grote Markt en station, en het parkeren herorganiseren zonder het centrum verder te belasten. Een geïntegreerd masterplan stemt daarin korte en lange termijn op elkaar af.
BINNENGEBIED SCHALIKEN, HERENTALS
't Loopke verbindt de Grote Markt en het station, op minder dan 400 meter loopafstand.
Thema
Het binnengebied Schaliken bood de kans om dat patroon te doorbreken zonder veel te slopen. De bakstenen muren langs 't Loopke – vroeger een plek die als donker en onveilig werd ervaren – werden onderbroken en verlaagd, en transformeerden van barrière naar begeleiding. De dichte ondergroei in het Stadspark werd verwijderd, zodat de waardevolle oude bomen weer ruimte kregen. Wadi's verwijzen naar de verdwenen beek en de historische betonnen vijver. Zo werd een verrommeld binnengebied een schakel in het publieke ruimtenetwerk van de stad.
Groene verbindingen en trage routes als nieuwe drager van het stedelijk binnengebied
Uitgangspunt voor de heraanleg was de opwaardering van drie deelgebieden: het Stadspark, 't Loopke en de bestaande bovengrondse parkeerplaats.
't Loopke werd voorzien van verharding in uitgewassen beton, met een begeleidende rand in beige Belgische zandsteen – dezelfde steen die ook op de Grote Markt en het Begijnhof terug te vinden is. De muren langs het pad werden op strategische plekken onderbroken of verlaagd, waardoor doorzichten en zitplekken ontstonden. De entree aan de Belgiëlaan werd verbreed tot een ruime gecombineerde toegang voor voetgangers, fietsers en rolstoelgebruikers.
In het aangrenzende Stadspark werd de betonnen vijver omgevormd tot een natuurlijke waterpartij met zittrappen – die het regenwater opvangt en ter plaatse laat infiltreren, en verwijst naar de beek die er ooit liep. Het historische hekwerk, de waardevolle bomen en een typisch prieeltje bleven bewaard; de dichte ondergroei werd uitgedund om de oude parkruimte in ere te herstellen. Via een groen talud werd aansluitend een skatepark ingepast dat het hoogteverschil opvangt.
De rommelig ingerichte bovengrondse parkeerplaats verschoof naar het noorden, bereikbaar via de Belgiëlaan – waardoor parkeerverkeer niet langer over de Grote Markt hoeft. Achter 't Hof en hotel Karmel kwam daardoor ruimte vrij voor een nieuwe groene ontmoetingsplek. Omdat de definitieve inrichting van dit deelgebied nog in volle ontwikkeling is, werd bewust gekozen voor een tijdelijke inrichting – met houten elementen en herbruikbare stelconplaten.
BINNENGEBIED SCHALIKEN, PLANKAART KORTE TERMIJN
Drie deelgebieden omgevormd tot groen stadspark, wandelpad en compacte parking aan de Belgiëlaan
De beek die ooit voor de irrigatie van moestuinen zorgde, verdween in de loop van de twintigste eeuw onder het asfalt. De wadi's en de omgevormde vijver halen het water weer naar de oppervlakte, en maken opnieuw infiltratie mogelijk.
Het masterplan reikt verder dan de uitgevoerde ingrepen. Op lange termijn verdwijnt de bovengrondse parkeerplaats volledig uit het binnengebied, en wordt vervangen door een compacte parkeerkelder aan de Belgiëlaan. Dit maakt een autovrije uitbreiding van het Stadspark richting de Grote Markt mogelijk – waardoor een groen binnengebied ontstaat dat van de Belgiëlaan tot aan de rand van de markt reikt.
De transformatie vraagt ook om nieuwe voorkanten. De kavels aan de randen van het bouwblok keren nu hun rug naar het park. Het masterplan voorziet dat nieuwe bebouwing zich juist naar het binnengebied richt: woningen in de eerste plaats, maar op strategische plekken ook publieke functies – zoals cultuurcentrum Schaliken in de voormalige stadsbrouwerij, en hotel Karmel in het voormalige klooster.
In 2020 ontving het project de publieksprijs Publieke Ruimte.
BINNENGEBIED SCHALIKEN, PLANKAART LANGE TERMIJN
Een autovrij groen binnengebied reikt van de Belgiëlaan tot aan de Grote Markt.