De straat als proeftuin
Tijdelijke installatie en definitieve herinrichting Constantin Meunierstraat, Leuven
Transformatie stedelijke ruimte
Stad Leuven
Meunierstraat Leuven
Claire Laeremans, Hedwig Hoppenbrouwers, Pauline Borremans
BUUR part of Sweco
2023-lopend
De Constantin Meunierstraat is een belangrijke fietsas tussen het station van Leuven en de Naamsepoort, en ruggengraat van het Nieuw Kwartier – een woonwijk aan de zuidkant van de stad. De straat klimt op van het Meunierdalplein naar het Hoornplein, met het Nieuw Kwartierplein als middelpunt van de wijk. Sinds jaar en dag functioneert ze als doorrijstraat voor gemotoriseerde voertuigen, en drukken parkeren en verkeer elke andere functie weg.
Zolang straten in de eerste plaats voor de auto zijn ingericht, blijft alle andere ambitie – klimaat, ontmoeting, ecologie, erfgoed – bijzaak. De herinrichting van de Meunierstraat vertrekt daarom van een fundamentele transformatie: maak de ruimte vrij voor bewoners en bezoekers, en nodig de auto uit als gast. De resultaten van de proefopstelling vormen nu de basis voor de definitieve heraanleg.
MEUNIERSTRAAT IN DE STAD
De straat als fietsas tussen stationsomgeving en Naamsepoort, ingebed in een groene stedelijke structuur
© Buur part of Sweco
MEUNIERSTRAAT IN RELIËF
Van het Meunierdalplein tot het Hoornplein – een klim van ruim negen meter
© Buur part of Sweco
Thema
In de Meunierstraat krijgt die herschikking een concreet gezicht. Stadsinwaarts wordt de straat enkelrichting; de parallelle Mathieustraat vangt het verkeer in tegengestelde richting op. Fietsen mag in beide richtingen. Van de vijfenveertig parkeerplaatsen die in de straat behouden blijven, zijn er drie voorbehouden voor Cambio-deelauto's en twee voor kortparkeren. Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen heeft een vaste plek gekregen. De auto verdwijnt niet uit het straatbeeld – maar rijdt voortaan als gast.
Vijftien meter asfalt van gevel tot gevel, volledig in dienst van gemotoriseerd verkeer
Bij de start van het project – dat kaderde binnen het Europese JUSTNature-programma, dat steden uitdaagt om klimaatambities met natuurgebaseerde oplossingen in te lossen – werd een ambitiekader uitgewerkt met zes uitgangspunten: de straat als gedeelde ruimte, de straat als klimaatregulator, de straat als groene verbinding tussen het Ruelenspark, de Vesten en het Hoornplein, de straat als leef- en beleefomgeving, respect voor het erfgoedkarakter van het Nieuw Kwartier, en circulariteit in materiaalgebruik.
De uitgangspunten werden ingezet als samenhangende bouwstenen: pas als klimaat, mobiliteit, ecologie en erfgoed tegelijk worden uitgetekend ontstaat er meer dan de som van de delen – en samenhang van schetsontwerp tot uitvoering.
AMBITIEKADER MET ZES UITGANGSPUNTEN
Klimaat, mobiliteit, ecologie, erfgoed en circulariteit als samenhangende lagen voor de heraanleg
TIJDELIJKE PROEFOPSTELLING
De straat voor de heraanleg: asfalt domineert, er is nauwelijks groen zichtbaar. (beeld links) Plankaart voor de tijdelijke inrichting: zes bouwstenen vertaald naar ruimtelijke ingrepen. (beeld rechts)
© Stad Leuven
MEUNIERSTRAAT TIJDENS DE PROEFOPSTELLING
Plankaart voor de tijdelijke inrichting: zes bouwstenen vertaald naar ruimtelijke ingrepen.
© Stad Leuven
De bewoners van de Meunierstraat schoven van bij het begin aan tafel. Onder de naam 'Atelier Meunier' werd een reeks werksessies georganiseerd waarin buurtbewoners de straat uittekenden en discussieerden over parkeren, groen en mobiliteit.
Tijdens de werksessies kwam de straat tot leven in de verhalen van bewoners. Iemand vertelde dat onder het asfalt nog de oude kasseien lagen – een laag die al decennialang onzichtbaar was, maar nog steeds aanwezig.
De inzichten waren concreet en soms verrassend. Bewoners kozen er collectief voor het groen te concentreren aan één zijde van de straat, zodat aan de andere kant aaneengesloten ruimte vrijkomt – ecologisch waardevoller, en ruimer voor wie er woont. Ze vroegen om maatregelen die het verkeer vertraagden, om kortparkeren voor wie even iemand komt ophalen, en om meer deelmobiliteit.
Thema
In de Meunierstraat was circulariteit een uitgangspunt van bij de eerste tijdelijke inrichting. Materialen werden niet aangekocht maar verzameld, niet weggegooid maar doorgegeven. Grond en plantmateriaal uit de proefopstelling kregen een nieuwe bestemming elders in de stad, of worden opnieuw ingezet bij de definitieve heraanleg.
Restmateriaal voor hergebruik in de proefopstelling
Als blikvanger van de proefopstelling werd een paviljoen opgetrokken met restmaterialen uit de Leuvense Materialenbank – een initiatief van Atelier Circuler dat bouwmaterialen van afgebroken of heraangelegde projecten een tweede leven geeft. Hout en boordstenen uit het depot werden hergebruikt als afboording van de groenzones. Wat elders afdanker was, werd opnieuw onderdeel van de constructie.
De proefopstelling functioneerde zo als voorbeeldproject: een demonstratie dat circulariteit in de publieke ruimte meer is dan alleen een principe – het werkt gewoon.
HERGEBRUIK IN DE PROEFOPSTELLING
Boordstenen uit het depot van de Leuvense Materialenbank als gestapelde rand van de groenzones.
De proefopstelling heeft haar werk gedaan. Het voorontwerp voor de definitieve heraanleg ligt klaar. Met groenstroken, toekomstbomen en doorlaatbare zones die het regenwater ter plaatse laten infiltreren wordt de Meunierstraat een gedeelde leefruimte: een straat die koelt, verbindt en uitnodigt om er te blijven.
MEUNIERSTRAAT VOOR
Voor de proefopstelling: asfalt van gevel tot gevel
MEUNIERSTRAAT NA
Na de proefopstelling: groenstroken, toekomstbomen en ruimte voor verblijf
© Stad Leuven
STRAATPROFIEL VOOR
Voor de heraanleg: rijbaan en parkeerstroken nemen de volledige breedte in.
STRAATPROFIEL NA
Na de heraanleg: een gebalanceerd profiel met ruimte voor groen, fietsers en voetgangers
© Stad Leuven
STRAATPROFIEL VOOR
Voor de heraanleg: rijbaan en parkeerstroken nemen de volledige breedte in.
STRAATPROFIEL NA
Na de heraanleg: een gebalanceerd profiel met ruimte voor groen, fietsers en voetgangers
