menu
pro.6.lamaideale_straatprofieltijdelijke_installatie_hero.webp

projecten

Het ideale straatprofiel

Manifest tegen het versteende Vlaanderen


Transformatie stedelijke ruimte

Eigen initiatief

Europalaan, Genk

Claire Laeremans en Jorryt Braaksma

LAMA met Bieke van Hees

2013

Winnar prijs publieke ruimte 2016

Asfalt als gewoonte
Vlaanderen heeft een van de meest verharde wegennetwerken ter wereld. Met 205 vierkante kilometer asfalt en beton – en een totale weglengte waarmee je anderhalve keer de aarde rond kunt – bepaalt het meer dan wat dan ook de identiteit van het Vlaamse landschap. De straat is doodgewoon en alomtegenwoordig: grijs en functioneel, en wordt zelden in vraag gesteld.

Tijdens de Dag van de Architectuur 2013 werd op de Europalaan in Genk een alternatief voorgesteld – over een lengte van twintig meter. Eén dag lang lag er gras waar normaal asfalt lag, en stonden er bloeiende vaste planten waar normaal parkeerplaatsen waren. Het ideale straatprofiel voor één dag was een statement en een manifest: een bewijs dat het anders kan, en dat 205 vierkante kilometer verharding geen natuurverschijnsel is maar een beleidskeuze.

205 vierkante kilometer asfalt. Genoeg wegen om anderhalve keer de aarde rond te rijden. En niemand die vragen stelt.

VLAANDEREN IN CIJFERS

VLAANDEREN IN CIJFERS

205 km² verharding – goed voor anderhalve keer de omtrek van de aarde, en 1,3 keer de oppervlakte van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

HET VLAAMSE STRAATBEELD

HET VLAAMSE STRAATBEELD

Lintbebouwing, brede rijstroken en grijs asfalt: de alomtegenwoordige realiteit van het Vlaamse wegennet


De straat als productief metabolisme

Doorgaans bevat het typisch Vlaamse straatprofiel veel overmaat: brede rijstroken, brede parkeerstroken, restzones die nergens voor dienen. Die ruimte kan ingezet worden voor de teelt van energiegewassen zoals Panicum virgatum (vingergras), een veelzijdige vaste plant die koolstofneutrale energie levert, fijnstof filtert, regenwater laat infiltreren en de biodiversiteit stimuleert – zonder extra ruimte in te nemen, en met een minimum aan beheer.

Onder het asfalt liggen kansen van een andere orde. Warmtecollectoren, gevoed door zonne-energie, kunnen het wegdek in de zomer koelen – met als resultaat: minder hittestress in de straat, minder koeling nodig in de omliggende gebouwen, een langere levensduur van het asfalt zelf. In de winter keert diezelfde warmte terug als vorstbestrijding – wat gebruik van strooizout overbodig maakt. Daarnaast kan de bindstof in het asfalt – gewoonlijk bitumen, op basis van aardolie – tijdens de productie worden vervangen door plantaardige oliën. Zo wordt de CO₂ die de plant tijdens zijn groei opnam, vastgehouden in het wegdek.

De maatregelen versterken elkaar in wat het ontwerp een metabolisme noemt: een infrastructurele ruimte die verbruikt én produceert: energie, koelte, waterberging, biodiversiteit – op schaal van de straat en van de regio.

HET STRAATPROFIEL ALS METABOLISME

HET STRAATPROFIEL ALS METABOLISME

Doorsnede van Het ideale straatprofiel: energiegewassen, warmtecollectoren, waterinfiltratie en CO₂-opslag als geïntegreerd systeem


Twintig meter straat als proeftuin

Het Ideale Straatprofiel was in 2013 een van de eerste tijdelijke installaties in Vlaanderen waarin een straatprofiel op ware schaal werd getest – met rijdende auto's in combinatie met bloeiende planten en nieuwsgierige voorbijgangers.

Een buurtbewoner stuurde een foto van de opeens zo groene Europalaan, met de mededeling dat het wat hem betrof altijd zo mag blijven.


De interventie maakte meer los dan het ontwerp had kunnen voorzien. Een buurtbewoner stuurde een foto vanuit zijn appartement – het bovenaanzicht van de opeens zo groene Europalaan – met de mededeling dat het wat hem betrof altijd zo mag blijven. De publieke installatie opende een dialoog die een technisch rapport nooit had kunnen voeren.

De testcase bevestigt ook de centrale these: door de overmaat in het bestaande straatprofiel te analyseren en de ruimte meervoudig in te zetten, ontstaat er aanzienlijk meer plaats voor water en groen – zonder dat de verkeersfunctie eronder hoeft te lijden: de auto's rijden er gewoon door.

EUROPALAAN GENK, 2013

EUROPALAAN GENK, 2013

Het ideale straatprofiel in gebruik: twintig meter groen in de stad, het verkeer ongehinderd

TIJDELIJKE INSTALLATIE
TIJDELIJKE INSTALLATIE
Bezoekers in gesprek bij Het ideale straatprofiel, Europalaan Genk, 2013
TIJDELIJKE INSTALLATIE
TIJDELIJKE INSTALLATIE
Toelichting bij Het ideale straatprofiel tijdens de Dag van de Architectuur, Europalaan Genk, 2013
TIJDELIJKE INSTALLATIE
TIJDELIJKE INSTALLATIE
Detail van beplanting en materialisatie: energiegewassen, vaste planten en straatmeubilair
TIJDELIJKE INSTALLATIE
TIJDELIJKE INSTALLATIE
Het bewijs dat groen en mobiliteit samengaan: auto's rijden door het bloeiende straatprofiel.
0/0

Thema

Infrastructuur en mobiliteit
De straat is de meest alomtegenwoordige publieke ruimte van Vlaanderen – en tegelijk de minst bevraagde. Het ideale straatprofiel vertrekt van een eenvoudige vaststelling: in de huidige inrichting zit structurele overmaat, en die overmaat wordt te weinig benut. Door de restruimte te analyseren en te hertekenen, transformeert de straat van een louter consumerende infrastructuur naar een productieve ruimte die bijdraagt aan waterberging, energiewinning, hittereductie en biodiversiteit – zonder de mobiliteit op te offeren. Op twintig meter Europalaan wordt aangetoond dat de straat een productiever, leefbaarder en aantrekkelijker landschap kan worden.
HET STRAATPROFIEL ALS METABOLISME
HET STRAATPROFIEL ALS METABOLISME
De straat als productieve infrastructuur: elke vierkante meter telt.
OPBOUW IN BEELD

OPBOUW IN BEELD

Stopmotion-registratie van de installatie: van kaal asfalt naar bloeiend straatprofiel in één dag


Het ideale straatprofiel werd in 2014 opgenomen in het Nederlands Jaarboek voor Landschapsarchitectuur en Stedenbouw, in 2015 in het Europees Jaarboek voor Landschapsarchitectuur, en won in 2016 in Vlaanderen de Prijs Publieke Ruimte.

In 2023 werd de tijdelijke installatie als ontwerpinstrument opnieuw ingezet tijdens de ontwikkeling van het project Munierstraat in Leuven.