Landschappen hebben het vermogen zich te herstellen – mits we zorgen voor de juiste omstandigheden. Landschappelijk herstel betekent dat de processen die een plek degradeerden worden omgekeerd en natuurlijke processen opnieuw de tijd en ruimte krijgen om hun werk te doen. Daarbij gaat het niet alleen om herstel van bodem, water en biodiversiteit, maar ook om de manier waarop landschap en menselijk gebruik elkaar kunnen versterken. De beweging is er een van ontginningslogica naar wederzijdse zorg: naar landschappen die regeneratief zijn en tegelijk bijdragen aan het mentale welzijn en de fysieke gezondheid van mensen.
Hoe dat herstel eruitziet, verschilt van plek tot plek. Zo stellen we bodemverschraling voor om overbemeste akkers terug geschikt te maken voor inheemse begroeiing (Klimaatneutrale woonwijk).
Worden ondiepe waterzones gecreëerd die als kraamkamer fungeren voor onder andere vissen, om het zelfregulerend vermogen van een ecosysteem te vergroten (Masterplan Zandgroeve Lommel).
De schaal varieert. Soms gaat het om een kleine ingreep op een beschadigd perceel; soms om een systeemkeuze die een heel stroomgebied heroriënteert. Het uitgangspunt is steeds hetzelfde: de spanning opzoeken tussen wat de bodem en het watersysteem van een plek toelaten, en wat het huidige grondgebruik ervan vraagt. Daar zit de ruimte voor herstel.
Herstel stopt niet wanneer een ontwerp is uitgevoerd. Een landschap groeit door: soms vraagt dat om loslaten en natuurlijke processen hun gang laten gaan, soms om gericht aansturen op gebruik en ontwikkeling. De eerste jaren na een herstelingreep ziet een plek er daarbij soms kaler uit dan ervoor. Een verschraalde akker oogt armer dan een productief perceel. Een vernat gebied wordt door velen gelezen als verlies van landbouwgrond. Maar op de schaal waarop herstel zich voltrekt – jaren, soms decennia – ontstaan landschappen die zichzelf vernieuwen, ecosysteemdiensten leveren en een belevingswaarde krijgen die de oude overtreft. Ontwerpen voor die verbetering op lange termijn is de essentie van duurzaamheid.
